Ўзбекистонда турар-жой қурилишини бошқариш — биз кўрадиган хатолар
Тошкент, Самарқанд ва вилоятлардаги турар-жой лойиҳаларида башорат қилинадиган операцион муваффақиятсизликлар тўплами бор. Улар нима ва уларни қандай олдини олиш керак.
Ўзбекистондаги 9-қаватли турар-жой биноси қоғозда оддий лойиҳа кўринади — конструктив тизим стандарт, хонадон схемалари такрорланади, пардозлаш пакетлари яхши тушунилади. Амалда биз кўрадиган деярли ҳар бир объектда бир хил еттита муаммо пайдо бўлади. Ҳеч бири техник эмас. Ҳаммаси операцион.
1-муаммо — СМЕТА оптимистик фантазия
СМЕТА лойиҳани ютиш учун тендер пайтида тайёрланган эди. У бажарилиш учун қурилмаган. Миқдорлар пастга яхлитланган, нархлар ўтган йилники, пардозлаш қаторларининг ярми нима стандарт эканини айтмасдан "стандарт" дейди. Иккинчи ойга келиб СМЕТА — ҳеч ким ҳақиқатда кузатмайдиган маълумотнома ҳужжати.
Ечим — лойиҳа бошида икки ҳафталик солиштириш: прораб ва молия етакчиси ҳар қаторни кўриб чиқади, миқдорларни ҳақиқий бажарилишга мослаштиради, нархларни жорий бозорга янгилайди ва кузатиладиган "ишчи СМЕТА" яратади. Тендер СМЕТА — тарихий маълумотнома.
2-муаммо — Етказиб беришлар огоҳлантирилмасдан келади
Етказиб бериш календари харид менежерининг бошида. Омбор бошлиғи машина келганда билади. Прораб омбор бошлиғи қўнғироқ қилганда билади. Шундай қилиб, 3 соатлик тушириш операциялари — ҳеч нарса саҳналаштирилмагани учун 7 соатлик операцияларга айланади.
Ечим — 48 соатлик юмалаётган етказиб бериш жадвали: ҳар етказиб бериш келишидан 48 соат олдин тасдиқланиб омбор + объектга хабар қилинади. Битта Телеграм хабари. Юборишга 30 сония. Ҳар икки томондан соатларни сақлаб қолади.
3-муаммо — Субпудратчилар қамров варағисиз ишлайди
Ўзбек турар-жой қурилиши электр, сув-канализация, ҳаво-иссиқлик, пардозлаш учун субпудратчиларга жуда таянади. Стандарт жалб қилиш — "бутун иш учун X миллионга келишдик". "Бутун иш" ҳақиқатда нимани ўз ичига олиши ҳамманинг бошида ва одамлар бўйича фарқ қилади.
Ечим — ҳар субпудратчи учун бир саҳифали қамров варағи: нима киради, нима кирмайди, нима ўзгариш буюртмасини ишга туширади, қабул мезонлари нима. Биринчи иш кунидан олдин имзоланади. Бу 30 дақиқа лойиҳа охиридаги уч ҳафталик тортишувларни олдини олади.
4-муаммо — Нақд пул оқими лойиҳа бўйича, босқич бўйича эмас
Пул мижоздан катта қисмларда, босқичлар бажарилганда келади. Пул етказиб берувчилар, бригадалар, субпудратчиларга босқичларга қарамай доим кетади. Номувофиқлик — мустаҳкам лойиҳалар ёмон ойлар ҳосил қилишининг биринчи сабаби.
Ечим — босқич-асосидаги нақд пул режалаштириш: ҳар қурилиш босқичи ўз кутилаётган кириши ва чиқишига эга, ва директор босқич чегарасини кесиб ўтадиган ҳар қандай чиқишни тасдиқлайди. Бу бюрократия эмас; бу нақд пул тугашидан олдин туганиш эҳтимоли бўлган босқични тутадиган ягона йўл.
5-муаммо — Сифат муаммолари иш пайтида эмас, қабулда тутилади
Мижоз инспектори қабулда келади. 47 муаммо топади. Энди субпудратчи объектда йўқ, материаллар ишлатилган, ва ҳар тузатиш қиммат. Директор харажатни ютади, чунки муқобили — 3 ойлик баҳс.
Ечим — иш давомида ҳафталик сифат юриши, фақат қабулда эмас. Прораб, директор ёки ўринбосар, субпудратчи етакчиси — ҳар қават учун 30 дақиқа, нарсалар ёзилиб рақамланади, шу ҳафтада ёпилади. Ҳафталик юриш харажати — лойиҳа охиридаги қайта ишлаш харажати билан солиштирганда думалоқ хато.
6-муаммо — Эгасидан охирги босқич қамров ўсиши
Биз кўрган ҳар турар-жой лойиҳасида уч ой ичида эгаси "кичик ўзгартириш" хоҳлаган камида битта суҳбат бўлган — бу кичик эмас. Қўшимча лифт. Бошқа фасад қопламаси. Подвал спорт зали. Ҳар бири ўзи лойиҳа, ўзгартириш сўрови деб кўринади.
Ечим — биринчи кундан қамров ўзгаришлари реестри. Ҳар ўзгариш ёзилиб, нархланиб, иш бошланишидан олдин ҳар икки томон томонидан имзоланади. Ҳар ўзгариш учун уч дақиқалик интизом. Якуний тўлов музокарасида реестр далил бўлади.
7-муаммо — Топшириш чўзилмоқда, чунки ҳужжатлар охирги дақиқа эди
Қабул ҳужжати — техник паспортлар, кафолат ҳужжатлари, амалга оширилган чизмалар — деярли доим сўнгги икки ҳафтада ваҳима ичида яратилади. Ярми йўқ, ярми нотўғри, ва давлат инспектори кўриб чиқишга ҳафталар сарфлайди. Мижоз директорни айблайди.
Ечим — "босқичда ҳужжатлар": ҳар босқич шу босқич охирида ўз якунлаш тўпламини ишлаб чиқаради, иш қилган одамлар ҳали объектда ва материал чеклари ҳали янги пайтида. Топширишга келиб ҳужжат аллақачон тайёр. Сўнгги икки ҳафта форматлаш ва имзолаш учун, археологик қайта тиклаш учун эмас.
Нақш
Етти муаммодан олтитаси — техник муаммо каби кийинган алоқа муаммолари. СМЕТА — агар кузатилса яхши. Етказиб беришлар — агар режалаштирилса яхши. Субпудратчилар — агар қамрови ёзилса яхши. Сифат — агар ҳафталик текширилса яхши. Қамров — агар ўзгаришлар қайд қилинса яхши. Ҳужжатлар — агар иш пайтида яратилса яхши.
Ҳеч бири дастур талаб қилмайди, гарчи дастур ҳар бирини тезлаштирса ҳам. Бу талаб қиладиган нарса — директор операцион ҳалқа қурилишнинг ўзидек муҳим эканига қарор қилиши. Бу эса — вақтида тугаётган турар-жой лойиҳаларини олти ой кеч, 15% йўқотиш билан тугайдиганларидан ажратадиган қарор.